Λέσβος: Παρέμβαση για την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων στην ακριτική, δυτική περιφέρεια

Στο πλαίσιο της συνεργασίας της με τις Κινητές Ιατρικές Μονάδες (ΚΙΜ) της ΜΚΟ Αναγέννηση & Πρόοδος, η οποία ξεκίνησε το φθινόπωρο του 2025, η Πρωτοβουλία για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων (CAMHI) επισκέφθηκε χωριά της Δυτικής Λέσβου από τις 18 έως και τις 22 Μαρτίου 2026.

Το ταξίδι είχε ως επίκεντρο το Κέντρο Υγείας στην Άντισσα και στόχο την ενίσχυση της πρόληψης, της έγκαιρης ανίχνευσης και της υποστήριξης της ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων στην περιοχή. Την Πρωτοβουλία εκπροσώπησε το μέλος της, Έφη Καψιμάλλη, Ψυχίατρος Παιδιών & Εφήβων.

Η Λέσβος είναι το τρίτο μεγαλύτερο νησί της Ελλάδας μετά την Κρήτη και την Εύβοια, με σημαντικές αντιθέσεις ανάμεσα στο αστικό κέντρο της πόλης της Μυτιλήνης και τις αγροτικές κοινότητες της ενδοχώρας και των ακτών. Η Δυτική Λέσβος — με χωριά όπως η Άντισσα, το Σίγρι, τα Χύδηρα, ο Μεσότοπος και η Ερεσσός — χαρακτηρίζεται από διάσπαρτο πληθυσμό, μεγάλες αποστάσεις από εξειδικευμένες υπηρεσίες και έντονη εξάρτηση από τον πρωτογενή τομέα. Οι κάτοικοι είναι στην πλειονότητά τους αγρότες και κτηνοτρόφοι, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ευπάθεια της κοινότητας απέναντι σε εξωτερικές κρίσεις. Η περίοδος της επίσκεψης συνέπεσε με την εξάπλωση του αφθώδους πυρετού στα κοπάδια του νησιού, δημιουργώντας κλίμα αβεβαιότητας και άγχους που διαπερνούσε τις συζητήσεις σε κάθε κοινότητα.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής στο νησί πραγματοποιήθηκαν έξι συναντήσεις σε διαφορετικές κοινότητες της Δυτικής Λέσβου. Εκπαιδευτικοί πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης από τις περιοχές της Άγρας, του Ερεσσού, του Μεσοτόπου, του Σιγρίου, των Χυδήρων και της Άντισσας ενημερώθηκαν για το πρόγραμμα της Πρωτοβουλίας και το επιμορφωτικό πρόγραμμα «Εγγραμματισμός στην ψυχική υγεία». Το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό του ΚΥ Άντισσας, καθώς και ιατροί του ΚΥ Καλλονής που καλύπτουν εφημερίες στην περιοχή, ενημερώθηκαν για το πρόγραμμα επιμόρφωσης στον ανιχνευτικό έλεγχο προβλημάτων ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων — με το ενδιαφέρον να είναι ιδιαίτερα έντονο.

Στα Χύδηρα, μετά την ενημέρωση, ακολούθησε ανοιχτή συζήτηση με μητέρες γύρω από θέματα που τις απασχολούν: η χρήση οθονών, η επικοινωνία με τα έφηβα παιδιά τους και η οριοθέτηση. Ο αφθώδης πυρετός, που πλήττει τα κοπάδια στο νησί αυτό το διάστημα, έδωσε αφορμή για μια βαθύτερη συζήτηση γύρω από θέματα απώλειας και πένθους, ψυχικής ανθεκτικότητας, αυτοφροντίδας και αποδοχής, αλλά και κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης ως προστατευτικών παραγόντων της ψυχικής υγείας.

Οι συζητήσεις στο πεδίο ανέδειξαν διαρθρωτικές προκλήσεις που επηρεάζουν την πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας στην περιοχή: καθυστερήσεις στην παρέμβαση των αρμόδιων υπηρεσιών λόγω φόρτου εργασίας, απουσία παιδοψυχιατρικής κάλυψης, σταδιακή αποδυνάμωση δομών πρωτοβάθμιας φροντίδας, καθώς και πιέσεις από την υπογεννητικότητα και την εσωτερική μετανάστευση που αδυνατίζουν σταθερά τις τοπικές κοινότητες.

Η ανταπόκριση της τοπικής κοινωνίας στη δυτική Λέσβο ήταν θερμή και ουσιαστική. Σε κοινότητες όπου οι αποστάσεις είναι μεγάλες και οι πόροι περιορισμένοι, η φροντίδα ψυχικής υγείας στηρίζεται πρωτίστως σε σχέσεις εμπιστοσύνης και δεσμούς αλληλεγγύης. Η παρουσία στο πεδίο επιτρέπει την καλύτερη κατανόηση των πραγματικών αναγκών, ενισχύει τη δικτύωση μεταξύ υγείας και εκπαίδευσης και δημιουργεί τις βάσεις για πιο σταθερές μορφές υποστήριξης στο μέλλον.

Η κοινή παρουσία της Πρωτοβουλίας και των Κινητών Ιατρικών Μονάδων αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς μια ισότιμη πρόσβαση στην πρόληψη και τη φροντίδα ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους, ανεξάρτητα από τον τόπο διαμονής τους.

• Το πρόγραμμα της Πρωτοβουλίας για την Ψυχική Υγεία Παιδιών & Εφήβων καταρτίζεται και υλοποιείται από ένα πανελλαδικό Δίκτυο φορέων και επαγγελματιών ψυχικής υγείας του δημοσίου τομέα, σε συνεργασία με το Child Mind Institute (Νέα Υόρκη) και με τη στήριξη του Υπουργείου Υγείας. Η Πρωτοβουλία υποστηρίζεται αποκλειστικά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) στο πλαίσιο της Διεθνούς Πρωτοβουλίας για την Υγεία (ΔΠΥ).
  
  
• Οι Κινητές Ιατρικές Μονάδες (ΚΙΜ) αποτελούν πρωτοβουλία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) σε συνεργασία με την Ανώνυμη Εταιρεία Μονάδων Υγείας (ΑΕΜΥ) και υλοποιούνται από την ΜΚΟ Αναγέννηση & Πρόοδος, υπό την επιστημονική επίβλεψη της Α΄ Ορθοπαιδικής Χειρουργικής Κλινικής του ΕΚΠΑ.