Το πρώτο βήμα

Ξεκινήστε με αυτό που παρατηρείτε, όχι με αυτό που του καταλογίζετε: «Δεν σου ζητάω να απομακρυνθείς από τους φίλους σου. Έχω παρατηρήσει ότι κοιμάσαι λιγότερο και ότι έχει πέσει η διάθεσή σου. Μπορούμε μήπως να το δούμε μαζί όλο αυτό;»

Τι είναι σύνηθες;

• Οι πολλές συνολικές ώρες χρήσης δεν συνεπάγονται αυτομάτως κάποιο πρόβλημα. Πολλά πράγματα μπορούν να συνδυαστούν μέσα σε μία συσκευή: μαθήματα, φιλίες, πλοήγηση στο διαδίκτυο, μουσική, δημιουργικότητα και ψυχαγωγία. Σημασία δεν έχουν μόνο οι ώρες χρήσης αλλά και ο σκοπός και ο αντίκτυπός τους.

• Η διαδικτυακή σύνδεση είναι πραγματική σύνδεση. Για πολλούς εφήβους, στο κινητό συνεχίζονται οι φιλίες μετά το σχολείο. Μια ξαφνική απαγόρευση μπορεί να έχει πραγματικό κοινωνικό κόστος.

• Η ανεξαρτησία και η ιδιωτικότητα είναι αυξανόμενες ανάγκες. Οι γονείς έχουν ακόμη ρόλο στην ασφάλεια, αλλά η επίβλεψη πρέπει να γίνεται πιο διαφανής και λιγότερο παρεμβατική καθώς αυξάνεται η υπευθυνότητα.

• Οι εφαρμογές είναι σχεδιασμένες να κρατούν τους ανθρώπους «κολλημένους». Οι ειδοποιήσεις, η αυτόματη αναπαραγωγή, τα «σερί», το ατέλειωτο σκρολάρισμα, και η ανάγκη να απαντάς άμεσα, μπορούν να κάνουν οποιονδήποτε να χάσει την αίσθηση του χρόνου. Η περιστασιακή υπερβολική χρήση δεν είναι το ίδιο με μια επίμονη επιβλαβή συνήθεια.

Πρέπει να ανησυχήσετε όταν:

• Το κινητό περιορίζει επανειλημμένα σημαντικά κομμάτια της ζωής. Ο ύπνος, το σχολείο, η σωματική δραστηριότητα, η διατροφή, οι διαπροσωπικές σχέσεις, οι ευθύνες ή τα ενδιαφέροντα επηρεάζονται συστηματικά.
• Ο έφηβός σας θέλει να περιορίσει τη χρήση αλλά δεν μπορεί. Τσεκάρει συνεχώς το κινητό, παραβιάζει επανειλημμένα τα όρια που ο ίδιος έχει θέσει, ή συνεχίζει να το χρησιμοποιεί παρά τις συνέπειες, τις οποίες γνωρίζει.
• Το κινητό έχει γίνει ο κύριος τρόπος ρύθμισης της διάθεσης ή της αυτοεκτίμησης. Βασίζεται σε αυτό για σχεδόν κάθε δυσάρεστο συναίσθημα, ή τα διαδικτυακά σχόλια που λαμβάνει μέσα από αυτό καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το πώς αισθάνεται για τον εαυτό του.
• Η χρήση δεν σταματά παρά τις ξεκάθαρες συνέπειες. Διαπιστώνετε ότι το παιδί χρησιμοποιεί το κινητό κρυφά κατά τη διάρκεια της νύχτας, παρατηρείτε επαναλαμβανόμενες καθυστερήσεις, πτώση των σχολικών του επιδόσεων, επικίνδυνη οδήγηση αυτοκινήτου (αν είναι άνω των 17) ή χρήση οχήματος (μηχανάκι, ποδήλατο, πατίνι), απρογραμμάτιστα έξοδα ή τσακωμούς με άλλα μέλη της οικογένειας.
• Παρατηρούνται ευρύτερες αλλαγές στην ευημερία του παιδιού. Η κακή διάθεση, το άγχος, οι δυσκολίες στη συγκέντρωση, τα διατροφικά προβλήματα, η απομόνωση, ο εκφοβισμός ή ο αυτοτραυματισμός απαιτούν αξιολόγηση από μόνα τους. Το κινητό τηλέφωνο μπορεί να είναι η αιτία, αλλά μπορεί να είναι και μια στρατηγική αντιμετώπισης –ή και τα δύο.

Τι να προσέξετε

Εξετάστε παρέα αν ισχύουν τα ακόλουθα τρία σημαντικά πράγματα. Χάνει το παιδί τον έλεγχο; Υπάρχει πραγματική ζημιά; Συνεχίζει τη χρήση συσκευής ακόμα κι όταν βλέπει ότι το βλάπτει; Οι πολλές συνεχόμενες ώρες στην οθόνη, ή ακόμη κι ένα ολόκληρο σαββατοκύριακο, δεν αρκούν από μόνα τους να υποδείξουν ότι επικρατεί ένα επιβλαβές μοτίβο που κυριαρχεί την καθημερινή του ζωή.

Τι μπορείτε να κάνετε για να βοηθήσετε

Δοκιμάστε μαζί μια αλλαγή δύο εβδομάδων

1. Δείτε τη συνολική εικόνα, όχι τις μεμονωμένες ενδείξεις. Ζητήστε από τον έφηβό σας να ελέγξετε μαζί τη χρήση ανά εφαρμογή και την ώρα της ημέρας. Διαχωρίστε τη χρήση που εξυπηρετεί έναν συγκεκριμένο σκοπό (μάθημα, παρέα, έκφραση, κ.λπ.) από τη χρήση που γίνεται παρορμητικά ή που νιώθετε ότι τον παρασύρει και δε σταματάει.
2. Επιλέξτε έναν στόχο που ο έφηβός σας μπορεί να εκτιμήσει. Περισσότερος ύπνος, καλύτερη συγκέντρωση, λιγότερη σύγκριση με τους άλλους, περισσότερος χρόνος για ένα σπορ, ή λιγότεροι τσακωμοί, όλα αυτά λειτουργούν καλύτερα από το «άφησε κάτω το κινητό σου».
3. Κρατήστε κάποιες ώρες της ημέρας ελεύθερες από οθόνες. Για παράδειγμα, κατά την οδήγηση ή χρήση οχήματος, στη διάρκεια των μαθημάτων, των γευμάτων, της μελέτης και του ύπνου. Καθορίστε με σαφήνεια τους κανόνες ασφαλείας και διαπραγματευτείτε τα υπόλοιπα.
4. Μειώστε τα ερεθίσματα που τραβούν την προσοχή. Απενεργοποιήστε τις μη απαραίτητες ειδοποιήσεις και την αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου, χρησιμοποιήστε τη λειτουργία «μην ενοχλείτε» ή θέστε όρια στη χρήση εφαρμογών, και μετακινήστε τις πιο εθιστικές εφαρμογές μακριά από την αρχική οθόνη.
5. Βάλτε εμπόδια στην πρόσβαση και δώστε μια πραγματική εναλλακτική. Φορτίστε το κινητό μακριά από το κρεβάτι, χρησιμοποιήστε ξεχωριστό ξυπνητήρι (όχι αυτό του κινητού), και προγραμματίστε κάτι που ανταγωνίζεται την έλξη της οθόνης - όχι απλώς μια κενή ώρα που δεν θα ξέρει τι να κάνει.
6. Εφαρμόσετε το σχέδιο σε όλη την οικογένεια και αναθεωρήστε το σε τακτά διαστήματα. Οι ενήλικες πρέπει να αλλάξουν κι εκείνοι τουλάχιστον μία συνήθεια. Μετά από δύο εβδομάδες, επανεξετάστε την ποιότητα ύπνου, τη διάθεση, τις σχολικές επιδόσεις, τις σχέσεις και την αίσθηση ελέγχου που έχει ο έφηβος. Κρατήστε ό,τι βοήθησε και αναθεωρήστε ό,τι δεν λειτούργησε.

Προωθήσετε την αυτονομία του

παιδιού

Θέστε κάποιους μη διαπραγματεύσιμους κανόνες για την ασφάλεια και την υγεία, αλλά αφήστε τον έφηβό σας να επιλέξει τη μέθοδο όπου είναι εφικτό. Ο στόχος είναι η αυξανόμενη αυτοδιαχείριση - όχι η διά βίου γονεϊκή επιτήρηση.

Μπορείτε να του πείτε:

«Πότε αισθάνεσαι ότι χρησιμοποιείς το κινητό και πότε αισθάνεσαι ότι σε χρησιμοποιεί αυτό;»

«Αυτά που με ενδιαφέρουν περισσότερο είναι να κοιμάσαι καλά, να τα πηγαίνεις καλά στο σχολείο και το πώς νιώθεις, παρά το να βγω από πάνω σ’ έναν καβγά».

«Τι θα έφερνε αποτέλεσμα, χωρίς να σε αποκόψει από τους φίλους σου;»

Επαγγελματική υποστήριξη

Αναζητήστε αξιολόγηση όταν το ζήτημα επιμένει παρά τις από κοινού αλλαγές, όταν η καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζεται, ή ο έφηβός σας νιώθει ότι δεν μπορεί να ελέγξει τη χρήση. Ένας κλινικός ειδικός μπορεί να διερευνήσει πιθανά θέματα κατάθλιψης, άγχους, ΔΕΠΥ, προβλήματα ύπνου ή διατροφής, εκφοβισμού, απομόνωσης, ή οικογενειακού στρες και να βοηθήσει στην ανάπτυξη αυτορρύθμισης. Αναζητήστε επείγουσα βοήθεια σε περιπτώσεις αυτοτραυματισμού, αυτοκτονικού ιδεασμού, εκμετάλλευσης, ή άμεσου κινδύνου.