Το πρώτο βήμα

Πείτε στο παιδί σας πριν προκύψει πρόβλημα: «Δεν θα σου πάρω το κινητό (ή το τάμπλετ) μόνο και μόνο επειδή μου είπες ότι κάτι πήγε στραβά».

Τι είναι σύνηθες;

• Οι λακωνικές απαντήσεις και η ανάγκη για περισσότερη ιδιωτικότητα είναι αναμενόμενες. Οι ομαδικές συνομιλίες, τα παιχνίδια, τα βίντεο και τα αστεία στο διαδίκτυο, όλα αυτά το παιδί τα βλέπει ως μέρος της κοινωνικής ζωής του, όχι απλώς ως «χρόνο μπροστά στην οθόνη».
• Η κριτική ικανότητα βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη. Ένα παιδί μπορεί να καταλαβαίνει έναν κανόνα ασφαλείας και παρόλα αυτά να αντιδρά παρορμητικά όταν είναι ενθουσιασμένο, όταν νιώθει άβολα, ή αισθάνεται πίεση από την παρέα.
• Οι γονείς συχνά νιώθουν αντιμέτωποι με ένα δίλημμα: Ασφάλεια ή σεβασμός της ιδιωτικότητας; Κάποιος βαθμός ελέγχου είναι χρήσιμος, αλλά το πόσος χρειάζεται, αλλάζει όσο το παιδί μεγαλώνει, και αναπτύσσονται οι ικανότητές του και η αξιοπιστία του.
• Οι κανόνες χρειάζεται να εξελίσσονται μαζί με το παιδί. Ό,τι έχει νόημα στα 9 μπορεί να χρειαστεί να συζητηθεί ξανά στα 11 ή στα 13.

Πρέπει να ανησυχήσετε όταν:

• Το παιδί παρουσιάζει ξαφνικές αλλαγές μετά από χρήση οθόνης. Δείχνει στενοχωρημένο, αποτραβηγμένο, ευερέθιστο, φοβισμένο για μια συγκεκριμένη εφαρμογή ή άτομο, ή αρχίζει να αποφεύγει το σχολείο ή τον ύπνο.
• Η μυστικοπάθεια φαίνεται να πηγάζει από φόβο και όχι από την ανάγκη του για ιδιωτικότητα. Κρύβει λογαριασμούς, πανικοβάλλεται όταν έρχεται ένα μήνυμα, ή φαίνεται ανήσυχο μήπως το μάθει κάποιος.
• Κάποιος ζητά από το παιδί σας να κρατήσει ένα μυστικό, να στείλει χρήματα, φωτογραφίες ή να συναντηθεί μαζί του. Αν ο άλλος είναι ενήλικας, αν απειλεί, εκβιάζει, ασκεί σεξουαλική πίεση ή ρωτά πού βρίσκεται το παιδί, δεν υπάρχει χρόνος για αναμονή -παρεμβαίνετε άμεσα.
• Το παιδί σας πιστεύει ότι αν ζητήσει βοήθεια τα πράγματα θα χειροτερέψουν. Ο φόβος ότι θα του πάρετε τη συσκευή ή ότι θα κατηγορηθεί, μπορεί να κρατά ένα παιδί σιωπηλό.
• Η καθημερινότητά σας έχει γίνει μια ατέλειωτη κόντρα γύρω από την οθόνη. Οι έλεγχοι και οι διαφωνίες, αντί να προστατεύουν, φθείρουν σιγά σιγά την εμπιστοσύνη που έχετε χτίσει.

Τι να προσέξετε:

Αναρωτηθείτε:

"Ξέρει το παιδί μου ότι μπορεί να μου πει κάτι που έκανε χωρίς αυτόματα να τιμωρηθεί; Καταλαβαίνει τι μπορεί να ελέγξω και γιατί; Είναι ξεκάθαρο ότι θα αλλάζουν οι κανόνες καθώς μεγαλώνει;"

Τι μπορείτε να κάνετε για να βοηθήσετε:

Χτίστε τη συζήτηση πριν γίνει ανάγκη

• Μιλάτε τακτικά για την ψηφιακή ζωή. Λίγες σύντομες κουβέντες, λίγο λίγο, πιάνουν συνήθως περισσότερο τόπο από ένα μεγάλο κήρυγμα, και βοηθούν το παιδί να μιλά χωρίς να νιώθει ότι ανακρίνεται.
• Ζητήστε ξενάγηση, όχι επιθεώρηση. Το «Δείξε μου αυτό το παιχνίδι που παίζουν όλοι» κάνει το παιδί σας να νιώθει ειδικός και εσάς σας δίνει μια χρήσιμη εικόνα για τον κόσμο του.
• Ακούστε πριν διδάξετε. Δείξτε ότι εκτιμάτε αυτό που σας λέει το παιδί σας, ακόμη κι όταν διαφωνείτε με μια επιλογή που έκανε.
• Μείνετε περίεργοι, και συμμετέχετε πού και πού. Δείτε ένα βίντεο μαζί, παίξτε έναν γύρο, ή ρωτήστε τι του προσφέρει αυτή η δραστηριότητα: διασκέδαση, δημιουργικότητα, αίσθηση του ανήκειν, μάθηση, ή απόδραση; Όταν καταλάβετε το όφελος, μπορείτε καλύτερα να διαχειριστείτε και τον κίνδυνο.

Εξηγήστε τι θα γίνει αν σας το πει

• Υποσχεθείτε στήριξη πρώτα. Πείτε στο παιδί σας ότι η πρώτη σας αντίδραση θα είναι να ακούσετε, να καταλάβετε τι συνέβη, και να βεβαιωθείτε ότι είναι ασφαλές.
• Να είστε ειλικρινείς για τα όρια της ιδιωτικότητας. Αν κάποιος απειλεί ή εκμεταλλεύεται το παιδί σας, μπορεί να χρειαστεί να μιλήσετε και σε κάποιον άλλον ενήλικα. Ενημερώστε το παιδί σας για τις κινήσεις σας, πάντα με γνώμονα την ασφάλεια.
• Διαχωρίστε την αποκάλυψη από την τιμωρία. Το παιδί σας δεν πρέπει να φοβάται ότι θα χάσει τη συσκευή του αν έρθει να σας μιλήσει.

Κάντε την επίβλεψη ανοιχτή και προσωρινή

• Συμφωνήστε από κοινού τι ελέγχετε και γιατί. Ποιες εφαρμογές κατεβάζει, ποιος του μιλάει, τι βλέπει, πού βρίσκεται, τι αγοράζει, τι κάνει τη νύχτα…
• Δώστε χώρο όταν δείχνει ότι μπορεί να το διαχειριστεί. Ένα παιδί που είναι νέο σε μια εφαρμογή ή δυσκολεύεται να κρίνει, χρειάζεται περισσότερη στήριξη από ένα μεγαλύτερο, πιο ώριμο παιδί.
• Αν ανησυχείτε, εντείνετε την παρακολούθηση αλλά πάντα με εξήγηση. Πείτε του γιατί, κρατήστε το στη διαδικασία, και ορίστε πότε θα χαλαρώσετε τους ελέγχους.
• Βάλτε τους κανόνες σε χαρτί. Φτιάξτε μια οικογενειακή συμφωνία με 3–5 βασικούς κανόνες, που να ισχύουν για όλους. Και ορίστε μια ημερομηνία που θα τους ξαναδείτε, αντί να μείνουν εκεί «για πάντα».

Μπορείτε να πείτε:

«Δεν ρωτάω επειδή έχεις μπλέξει. Παρατήρησα ότι φαίνεσαι στενοχωρημένος όταν μπαίνεις σ’ αυτή την εφαρμογή, και θέλω να καταλάβω.» «Ποιο είναι το καλύτερο πράγμα σε αυτή την ομαδική συνομιλία; Ποιο είναι το πιο δύσκολο κομμάτι;» «Αν χρειαστεί να κάνω κάτι για την ασφάλειά σου, θα σου πω τι κάνω και θα σε κρατήσω όσο πιο πολύ γίνεται στη διαδικασία»

Επαγγελματική υποστήριξη

Αναζητήστε υποστήριξη αν οι διαδικτυακές εμπειρίες ακολουθούνται από επίμονο άγχος, χαμηλή διάθεση, προβλήματα ύπνου, αποφυγή σχολείου, απόσυρση, ή έντονη οικογενειακή σύγκρουση. Απειλές, εκβιασμός, σεξουαλική πίεση, αιτήματα για φωτογραφίες, επαφή με ενήλικα άτομα, ή αιτήματα για συνάντηση πρέπει να αντιμετωπίζονται άμεσα με πρόσβαση στις τοπικές υπηρεσίες παιδικής προστασίας.