Το πρώτο βήμα

Πείτε στο παιδί σας πριν προκύψει πρόβλημα: «Δεν θα σου πάρω το κινητό (ή το τάμπλετ) μόνο και μόνο επειδή μου είπες ότι κάτι πήγε στραβά».

Τι είναι σύνηθες;

• Οι λακωνικές απαντήσεις και η ανάγκη για περισσότερη ιδιωτικότητα είναι αναμενόμενες. Οι ομαδικές συνομιλίες, τα παιχνίδια, τα βίντεο και τα αστεία στο διαδίκτυο, όλα αυτά το παιδί τα βλέπει ως μέρος της κοινωνικής ζωής του, όχι απλώς ως «χρόνο μπροστά στην οθόνη».
• Η κριτική ικανότητα βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη. Ένα παιδί μπορεί να καταλαβαίνει έναν κανόνα ασφαλείας και παρόλα αυτά να αντιδρά παρορμητικά όταν είναι ενθουσιασμένο, όταν νιώθει άβολα, ή όταν αισθάνεται πίεση από την παρέα.
• Οι γονείς συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι με το δίλημμα: Ασφάλεια ή σεβασμός της ιδιωτικότητας; Σε ορισμένο βαθμό ο έλεγχος είναι χρήσιμος. Ωστόσο, το πόσος έλεγχος χρειάζεται, αλλάζει όσο το παιδί μεγαλώνει, και όσο αναπτύσσονται οι ικανότητες και η αξιοπιστία του.
• Οι κανόνες χρειάζεται να εξελίσσονται μαζί με το παιδί. Ό,τι έχει νόημα στα 9 μπορεί να χρειαστεί να συζητηθεί ξανά στα 11 ή στα 13.

Πρέπει να ανησυχήσετε όταν:

• Το παιδί παρουσιάζει ξαφνικές αλλαγές μετά από χρήση οθόνης. Δείχνει στενοχωρημένο, αποτραβηγμένο, ευερέθιστο, φοβισμένο ως προς μια συγκεκριμένη εφαρμογή ή κάποιο συγκεκριμένο άτομο, ή αρχίζει να αποφεύγει το σχολείο ή τον ύπνο.
• Η μυστικοπάθεια φαίνεται να πηγάζει από φόβο και όχι από την ανάγκη του για ιδιωτικότητα. Κρύβει λογαριασμούς, πανικοβάλλεται όταν έρχεται ένα μήνυμα, ή φαίνεται ανήσυχο μήπως το μάθει κάποιος.
• Κάποιος ζητά από το παιδί σας να κρατήσει ένα μυστικό, να στείλει χρήματα, φωτογραφίες ή να συναντηθεί μαζί του. Αν ο άλλος είναι ενήλικας, αν απειλεί, εκβιάζει, ασκεί σεξουαλική πίεση ή ρωτά πού βρίσκεται το παιδί, δεν υπάρχει χρόνος για αναμονή -παρεμβείτε άμεσα.
• Το παιδί σας πιστεύει ότι αν ζητήσει βοήθεια, τα πράγματα θα χειροτερέψουν. Ο φόβος ότι θα του πάρετε τη συσκευή ή ότι θα κατηγορηθεί, μπορεί να κρατά ένα παιδί σιωπηλό.
• Η καθημερινότητά σας έχει γίνει μια ατέλειωτη κόντρα γύρω από την οθόνη. Οι έλεγχοι και οι διαφωνίες, αντί να προστατεύουν, φθείρουν σιγά σιγά την εμπιστοσύνη που έχετε χτίσει.

Τι να προσέξετε:

Αναρωτηθείτε:

«Ξέρει το παιδί μου ότι μπορεί να μου πει κάτι που έκανε χωρίς αυτόματα να τιμωρηθεί; Καταλαβαίνει τι μπορεί να ελέγξω και γιατί; Είναι ξεκάθαρο ότι θα αλλάζουν οι κανόνες καθώς μεγαλώνει;»

Τι μπορείτε να κάνετε για να βοηθήσετε:

Χτίστε τη συζήτηση πριν γίνει ανάγκη

• Μιλάτε τακτικά για την ψηφιακή ζωή. Λίγες σύντομες κουβέντες, σιγά σιγά, πιάνουν συνήθως περισσότερο τόπο από ένα μεγάλο κήρυγμα, και βοηθούν το παιδί να μιλά χωρίς να νιώθει ότι το ανακρίνουν.
• Ζητήστε ξενάγηση, όχι επιθεώρηση. Το «Δείξε μου αυτό το παιχνίδι που παίζουν όλοι» κάνει το παιδί σας να νιώθει ειδικός και εσάς σας δίνει μια χρήσιμη εικόνα για τον κόσμο του.
• Ακούστε πριν συμβουλέψετε. Δείξτε ότι εκτιμάτε αυτό που σας λέει το παιδί σας, ακόμη κι όταν διαφωνείτε με μια επιλογή που έκανε.

• Να διατηρείτε την περιέργειά σας και φροντίστε να συμμετέχετε πού και πού. Δείτε ένα βίντεο μαζί, παίξτε έναν γύρο, ή ρωτήστε τι του προσφέρει αυτή η δραστηριότητα: διασκέδαση, δημιουργικότητα, αίσθηση του ανήκειν, μάθηση, ή απόδραση; Όταν καταλάβετε το όφελος, μπορείτε καλύτερα να διαχειριστείτε και τον κίνδυνο.

Εξηγήστε τι θα γίνει αν σας το πει

• Πρώτα απ' όλα υποσχεθείτε ότι θα το στηρίξετε. Πείτε στο παιδί σας ότι η πρώτη σας αντίδραση θα είναι να ακούσετε, να καταλάβετε τι συνέβη, και να βεβαιωθείτε ότι είναι ασφαλές.
• Να είστε ειλικρινείς για τα όρια της ιδιωτικότητας. Αν κάποιος απειλεί ή εκμεταλλεύεται το παιδί σας, μπορεί να χρειαστεί να μιλήσετε και σε κάποιον άλλον ενήλικα. Ενημερώστε το παιδί σας για τις κινήσεις σας, πάντα με γνώμονα την ασφάλεια.
• Διαχωρίστε την αποκάλυψη από την τιμωρία. Το παιδί σας δεν πρέπει να φοβάται ότι θα χάσει τη συσκευή του αν έρθει να σας μιλήσει.

Κάντε την επίβλεψη ανοιχτή και προσωρινή

• Συμφωνήστε από κοινού τι ελέγχετε και γιατί. Ποιες εφαρμογές κατεβάζει, ποιος του μιλάει, τι βλέπει, πού βρίσκεται, τι αγοράζει, τι κάνει τη νύχτα.
• Δώστε του αυτονομία όταν δείχνει ότι μπορεί να το διαχειριστεί. Ένα παιδί που είναι νέο σε μια εφαρμογή ή αντιμετωπίζει δυσκολίες ως προς την κριτική του ικανότητα, χρειάζεται περισσότερη στήριξη από ένα μεγαλύτερο, πιο ώριμο παιδί.
• Αν ανησυχείτε, εντείνετε την παρακολούθηση αλλά πάντα με εξήγηση. Πείτε του γιατί, συμπεριλάβετέ το στη διαδικασία, και ορίστε πότε θα χαλαρώσετε τους ελέγχους.
• Βάλτε τους κανόνες σε χαρτί. Φτιάξτε μια οικογενειακή συμφωνία με 3–5 βασικούς κανόνες, που να ισχύουν για όλους. Και ορίστε μια ημερομηνία που θα τους επανεξετάσετε, αντί να μείνουν εκεί «για πάντα».

Μπορείτε να πείτε:

«Δεν ρωτάω επειδή έχεις μπλέξει. Παρατήρησα ότι φαίνεσαι στενοχωρημένος όταν μπαίνεις σ’ αυτή την εφαρμογή, και θέλω να καταλάβω». «Ποιο είναι το καλύτερο πράγμα σε αυτή την ομαδική συνομιλία; Ποιο είναι το πιο δύσκολο κομμάτι;» «Αν χρειαστεί να κάνω κάτι για την ασφάλειά σου, θα σου πω τι κάνω και θα σε συμπεριλάβω όσο πιο πολύ γίνεται στη διαδικασία».

Επαγγελματική υποστήριξη

Αναζητήστε υποστήριξη αν οι διαδικτυακές εμπειρίες ακολουθούνται από επίμονο άγχος, χαμηλή διάθεση, προβλήματα ύπνου, αποφυγή σχολείου, απόσυρση, ή έντονη οικογενειακή σύγκρουση. Απειλές, εκβιασμός, σεξουαλική πίεση, αιτήματα για φωτογραφίες, επαφή με ενήλικα άτομα, ή αιτήματα για συνάντηση πρέπει να αντιμετωπίζονται άμεσα με πρόσβαση στις τοπικές υπηρεσίες παιδικής προστασίας.